Ave Meri

Akronim SPQR (Senātus Populusque Rōmānus) označava Senat i narod Rima i korišćen je kao zvaničan naziv Rimske države. Meri Bird, profesorka antičkih studija sa Kembridža i Kraljevske akademije umetnosti, iskoristila je ovaj akronim kao naslov za svoju knjigu o istoriji starog Rima. Zahvaljujući pristupačnom stilu, nepretencioznom nastupu i odbranom nepopularnih mišljenja, Meri Bird je postala prepoznatljivo ime na društvenim mrežama i u medijima. Sadržaj trodelnog serijala Meet the Romans koji se emitovao na britanskom Bi-Bi-Si-ju pre nekoliko godina u korelaciji je sa sadržajem knjige. Ovo je priča o usponu Rima, osvrt na svakodnevni život njegovih stanovnika i događaje koji su doveli do prvog talasa globalizacije u istoriji sveta.

Knjiga „SPQR“ pristupa temi dugovečnosti Rimskog carstva iz drugačije perspektive. Uobičajeni pristup je analiza uzroka propasti Rimskog carstva dok se Meri Bird u ovoj knjizi dobrim delom bavi pozitivnim aspektima koji su doprineli rimskoj dominaciji. Opseg knjige je impresivan – od mita o osnivanju grada, preko poraza mediteranskih rivala Kartagine i Grčke, više od sto godina građanskih ratova, osvajanja, do uspostavljanja carstva. Oktavijan će, pobedivši Antonija i Kleopatru, preimenovati sebe u Avgust i tako postati prvi rimski car. Ovo carstvo će imati prevlast na Zapadu gotovo petsto godina a na Istoku hiljadu i četiristo, pod vizantijskim carevima. Kako je to Rimljanima pošlo za rukom?

Odgovor na ovo pitanje leži u kombinaciji kulturnog imperijalizma sa formalnim potčinjavanjem osvajaču. Prosperitet Rima zavisio je od pljačke, danaka i poreza koji je nametan osvojenim plemenima i gradovima, kao i od izrabljivanja robova dopremljenih sa osvojenih teritorija. Istorija ovog grada i potonjeg carstva zasnovana je na nasilju, zakonu jačeg, što je utkano i u same legende o osnivanju. Carstvo se širilo i asimilovalo najrazličitije kulturne i običajne obrasce. Rim nije zazirao od mešanja i prisvajanja svega što se u datom trenutku ispostavilo kao potrebno.

Ono u čemu su Rimljani bili pioniri jeste i poimanje državljanstva. Do tada se pripadnikom nekog grada ili države smatrao isključivo stanovnik koji je tu rođen i koji je govorio jezikom tog naroda. Time što bi građaninom Rima učinili svakog ko je živeo na nepreglednoj teritoriji tadašnjeg Rimskog carstva a da nije rođen niti je ikada živeo u Rimu, pokrenuli su prvi talas globalizacije u istoriji sveta. U kontekstu današnjeg vremena inkluzivnost Rimskog carstva može se posmatrati kao izuzetno pozitivan fenomen, nepojmljiv čak i za ogroman broj savremenih društava. Ali njihov manjak predrasuda bio je uslovljen prevashodno vojnim interesima. Potčinjene teritorije posmatrali su kao poligon za regrutaciju novih snaga u neprekidnom nizu ratnih pohoda.

„SPQR“ baca svetlo i na turobnu svakodnevicu Rimljana. Sam grad je bio leglo prljavštine, zaraze i nemorala. Vulgarno je termin koji sumira sve aspekte života njegovog prosečnog stanovnika. Rimljani nisu ostavili literaturu iza sebe, vrlo malo se može rekonstruisati na osnovu pisanih tragova. Autorka se dotiče i pitanja ženske slobode u ovom periodu, o čemu se često polemiše. Stereotip o raspusnoj ženi, koji je uspeo da preživi vekove, potiče upravo iz Katulove i Propercijeve poezije i govori u prilog patrijarhalnoj anksioznosti pre nego ženskim slobodama u Rimskom carstvu.

Autor teksta: Ivana Veselinović