Bogovi provincije – Prikaz zbirke priča „Pogledaj što je mačka donijela“

Kad je broj priča u zbirci jednak apostolskom broju dvanaest i kad upravo dvanaesta priča nosi naslov „Bog je ateist“, čitaocu je već na prvi pogled jasno da pred sobom ima nesvakidašnju knjigu u kojoj samo može očekivati neočekivano, pa u nekim slučajevima i krajnje neobično za književnost kao pojam, jer sudbina Boga iz poslednje priče samo je kruna mnogobrojnih sudbina malih i neprimetnih bogova, čiji životi na prvi pogled – ali, samo na prvi pogled – i ne deluju toliko inspirativno za vrhunske umetničke domete.

Ipak, pisac Ante Tomić pokazuje u svojim pričama kako se upravo od takvih neprimetnih, (uslovno rečeno: nebitnih) likova i događaja može sačiniti proza koja ostavlja bez daha i koja se čita u jednom dahu pošto se čitalac već nakon prve stranice srodi sa sudbinom junaka dotične priče.

Izabravši da naslov priče „Pogledaj što je mačka donijela“ istakne kao naziv cele zbirke, pisac kao da se direktno obraća čitaocu, mameći ga da što pre pročita šta to donosi zbirka od dvanaest priča, raznorodnih prema tematici, ali srodnih zahvaljujući osnovnoj ideji: da su i Bog, i poznate ličnosti, i novopečeni moćnici, i lokalni zgubidani i spadala – da su svi oni podjednako vredni onakvi kakvi su i da zaslužuju podjednaku pažnju, a ako im je niko drugi ne poklanja, tu je umetnost da u takvim trenucima dođe kao spas.

Iako se Tomić ne ograničava na jedno područje niti na jednu epohu, ipak je lako uočljivo da se radnja najvećeg broja njegovih priča dešava u Dalmaciji, bilo u primorskim, bilo u planinskim krajevima, pri čemu posebnu pažnju privlači autentični i dovoljno prepoznatljivi dijalekat, ali i karakteri kakve je na drugim meridijanima zemaljske kugle teško pronaći, pa bilo da su pitanju dobrodušni ili koristoljubivi ljudi, bilo da su to prevaranti ili žrtve prevare, bilo da su gordi bogataši ili gnevni siromasi – pisac je svaki lik načinio marljivo i upečatljivo, tako da se i negativni likovi mogu samo uslovno tako nazvati, jer su u Tomićevoj obradi dobili onu dozu ljudskosti koja u ovakvim književnim zapletima često nedostaje.

Kao primetni iskorak iz podneblja koje je piscu najinspirativnije stoji priča čija se radnja dešava u Baranji i koja je pisana u maniru horora sve do neočekivanog raspleta koji čitaoca ostavlja u nedoumici da li da se gorko nasmeje ili da se duboko zamisli, dok nas jedna priča vodi čak u okolinu Vudstoka šezdesetih godina dvadesetog veka, kada se nove muzičke tendencije prepliću sa fatalnim dilemama izazvanim Vijetnamskim ratom, ali se kao najjasniji nosilac piščeve ideje ističe svojevrsna mala trilogija nazvana „Tri priče o teškom položaju muzičkih manjina u provinciji“, jer se kroz sudbine iz raznih područja nekadašnje Jugoslavije ogleda umetnički kvalitet koji je nestao zajedno sa državom u kojoj je obitavao i čiji su nosioci u novim okolnostima primorani da sami, makar i u okviru svog doma ako ne može drugde, očuvaju uspomenu na ono što su stvarali i čemu su kao generacija težili.

Muzičari istrajni u svojim idejama čak i kad ih je život odveo na drugu stranu, potčinjeni koji se protiv novopečenih moćnika bore igrom vešala ili neograničenim šopingom, gradske lude koje maltene svesno upadaju u klopke dokone sredine – svi su oni u Tomićevim pričama istaknuti kao prava božanstva provincije, bez kojih provincija kao takva ne bi ni opstala pred megalomanskim naletima niti bi o njoj imalo šta da se pripoveda nakon što svetski krvavi sukobi ostave na njenim žiteljima krvave tragove.

Često prožete pop i rok stihovima – štaviše, ponekad je na takvim referencama izgrađen čitav zaplet – Tomićeve priče pokazuju kako stvarnost jeste bitno drugačija od muzike, ali da se upravo pomoću muzike stvarnost može učiniti prihvatljivijom, pa i lepšom.


Autor: Dušan Milijić