Prikaz knjige „Srpsko pravoslavlje“ – Smotra znanja

Iako je prema raznim podacima Srbija u vrhu evropskih država po religioznosti, veliko je pitanje koliki bi procenat ovdašnjih vernika znao da sintagma „blažen(a) među ženama“ nalazi koren u Molitvi bogorodici Mariji, odnosno koliko bi njih umelo da odgovori na upite kao što su: koja je dogmatska razlika između pravoslavlja i katoličanstva ili koji rituali spadaju u svete tajne. Iako je vera, pre svega, stvar ubeđenja a ne znanja, ono nikada ne smeta, naprotiv; naročito kada je vezano za nešto u šta je čovek uveren.

Knjiga „Srpsko pravoslavlje“ je vrlo prikladna tekstualna smotra znanja iz naslovne oblasti. Njeni autori su iskusni novinari koji pišu stilom po meri šire publike a dovoljno su upućeni, te na lak način prenose čitaocima osnovne teme i pojavnosti Istočnog hrišćanstva, kao i srpske specifičnosti njegovog ispovedanja: „Srpsko pravoslavlje nosi dva fenomena karakteristična samo za njega. To su krsna slava i 'religiozno transformisana kosovska tradicija' (...) Kosovska večera je Tajna večera, Vuk Branković je 'proizveden' u Judu, a Miloš Obilić, kao odani apostol Petar (...) Kosovska devojka je novozavetna 'žena mironosnica'“).

Reljić i Petrović često daju dublju istorijsku ili simboličku pozadinu onog o čemu pišu, bilo da se to odnosi na raskol pravoslavlja i katoličanstva, crkvenu arhitekturu, ikonopisanje ili poreklo slava. Osim teorijskih i dogmatskih pitanja, knjiga dobrim delom pokriva i temu ispovedanja vere u Božijim domovima, ili sa njima u vezi. Iako srazmerno kratko – pisano na oko dvesta trideset stranica – štivo je ekonomično stukturisano pa ostavlja dovoljno prostora i motivu crkvene organizacije u Srba, koji zadire i u neke sasvim aktuelne stavke poput autonomije Makedonske ili tobožnje autokefalnosti „Crnogorske pravoslavne crkve“.

Najreprezentativniji odeljak knjige kao da je ipak onaj koji se odnosi na Srpsku pravoslavnu crkvu kroz istoriju. Zahvaljujući brzom a preglednom navođenju događaja i ličnosti što su u raznim povesnim, a neretko ratnim trenucima, uticali na status SPC do njenog ponovnog ujedinjenja između 1920. i 1924, dotično poglavlje je na momente uzbudljivo maltene poput trilera. U svakom slučaju, reč je o delu knjige koji zbog primamljivosti načina na koji je ispričan, može da privuče i čitaoce koji nisu preterano zainteresovani za središnju temu. (Možda je to pre svega zasluga potvrđenog reportera i autora zbirke priča „Bensedinska godina“ Momčila Petrovića.) Što se tiče pak publike koju bi najpre privukao naslov, oni, načelno upućeni mogu kroz ovo delo da dopune svoje znanje, a drugi – bilo vernici, bilo ateisti ili pripadnici drugih religija zainteresovani za srpsko pravoslavlje kao kulturološki fenomen – da ga obogate. S te strane su od koristi priložene fotografije, urađene u Hramu Vasilija Ostroškog na Bežanijskoj Kosi. 

Slobodan Reljić i Momčilo Petrović zapravo su publici ponudili drugo izdanje knjige koja je izvorno objavljena 1989. godine. U odnosu na svoju prvobitnu verziju, „Srpsko pravoslavlje“ iz 2020. donosi „apdejtovane“ podatke. Ukoliko je jedna od svrha prvog izdanja bila u omasovljenju broja vernika, ovo bi moglo poslužiti pre svega njihovom dodatnom obrazovanju.   
 
Autor: Domagoj Petrović