Prikaz knjige „Tajne albanske mafije“: Dani omerte i lakirovke

S obzirom na to kakve je potrese nakon 1990. doživelo dotadašnje jugoslovensko tlo, svaka knjiga koja se bavi prethodnom decenijom može delovati kao uvodna napomena i kratka uvertira, sve i da njen tekst zauzima prostor od preko pet stotina stranica, kao što je upravo slučaj sa „Tajnama albanske mafije“.

Predrasudu o takvoj knjizi samo donekle može popraviti činjenica da se u problemima koji su iskrsli 1981. godine zapravo nalazi koren svih ratnih sukoba od 1991. do 1999, te da se bez detaljnog sagledavanja uzroka ne mogu ni posledice razumeti.

Nije stoga čudno, na šta autor Dejan Lučić upozorava u završnoj napomeni, da je knjiga „Tajne albanske mafije“ prošla uglavnom nezapaženo nakon prvog izdanja 1988, jer fatalni događaji koji su se tada već naslućivali svakome su bili važniji od bilo kakvog čitanja, pa makar se radilo (ili baš zato što se jeste radilo) o knjizi koja je i predviđala takav ishod.

Takođe nije neobično što ni drugo izdanje, 2000. godine, nije izazvalo veću pažnju, jer kad izvesni događaji prohujaju, i sami njihovi akteri često nemaju želju da ih se detaljno prisećaju, a kamoli da naknadno traže razloge koji su doveli do nesporazuma i ratnih sukoba.

A razlozi i uzroci, kako Lučić kroz svoja istraživanja pokazuje, nisu bili samo u problemima koji su na površinu izašli tačno deset godina pre raspada Jugoslavije, nego ih je trebalo tražiti još dublje kroz istoriju, jer koliko god da su demonstracije u Prištini 1981. godine bile okidač za mnoge političke, društvene i nacionalne potrese, istovremeno su bile i logična posledica dugogodišnjeg zakulisnog delovanja, pa i zvaničnog prećutkivanja onoga što je i golim okom bilo vidljivo.

Zato autor nije preterao kad je dugo skrivanje ozbiljnih problema, kojima su Kosovo i Metohija i kao teritorija i kao kulturološki pojam bili prožeti, uporedio sa običajem koji vlada u krugovima sicilijanske mafije, a koji je poznat kao omerta, što podrazumeva zakon ćutanja, naročito pred legalnim institucijama.

Da je problem bio složeniji, vidi se iz nekoliko autentičnih izveštaja i intervjua, koje Lučić u širim izvodima citira, a gde svedoci i sagovornici tvrde da opšte ćutanje nije važilo samo za kriminalce, dilere i teroriste, nego i za državne organe, tim pre što je i među najvišim funkcionerima bilo otvorenih protivnika aktuelnog političkog sistema.

Izvori kojima se autor služio od neizmernog su značaja i zbog toga što direktno ukazuju na brojna imena i podatke koji su u međuvremenu zaboravljeni, a iskrsne i poneka zaboravljena reč, kao što je lakirovka, koja najbolje opisuje vreme kad su čak i jasno uočljivi problemi bili predstavljani u ublaženom tonu, najčešće iz straha da bi se prikazivanjem stvarne slike izazvala sumnja u efikasnost sistema.

Posebnim osvrtom na period koji je, kako se docnije pokazalo, neposredno prethodio raspadu Jugoslavije, data je svojevrsna hronika uznemirujućih događaja koji su uglavnom brzo zaboravljeni, neretko i svega nekoliko dana nakon što su se odigrali, a najčešće i zato što su se smenjivali velikom brzinom.

Odakle – to je pitanje na jednom mestu i Lučić postavio, a ono zapravo sve vreme izbija i neprestano iziskuje naredno, jer teško je ne zapitati se odakle je došao novac za oružje i propagandu, odakle su došla opojna sredstva koja su bila prvobitni izvor prihoda, odakle su došle ideje koje toliko opijaju da se zbog njih svesno upušta u kriminal pod rizikom sopstvenog života i opstanka sopstvene porodice.

Tragajući za pravim odgovorima, autor je ponekad i lično morao da zaviri u podzemlje, koje se protezalo od Turske do Belgije, a potom i do Amerike, tako da knjiga „Tajne albanske mafije“ dobrim delom svedoči i o prvim velikim koracima istraživačkog novinarstva u Jugoslaviji.

Autor: Dušan Milijić