Slike statičnih zvezda: Uzbečki drevni astronomski rukopis

Uzbekistan se posvetio identifikaciji, katalogizaciji i predstavljanju svih umetničkih predmeta koji odražavaju kulturno nasleđe zemlje, rasuto po svetu. Kao nekadašnje središte „Puta svile“, Uzbekistan ima značajno kulturno nasleđe.

Na poslednjem sastanku inicijative po imenu „Kulturno nasleđe Uzbekistana u svetskim umetničkim zbirkama“ okupilo se 350 naučnika. U pitanju je bio centralni događaj Nedelje uzbekistanskog kulturnog nasleđa.

Inicijativa je takođe predstavila prvo fototipsko izdanje rukopisa „Slike statičnih zvezda“. Knjiga je delo jednog od najpoznatijih islamskih astronoma svih vremena Abd al-Rahman al-Sufija, a nastala je po porudžbini Mirzo Ulugbeka, poznatijeg pod imenom Ulug Beg, sultana iz dinastije Timurida (sunitskih muslimana). Ulug Beg je ostao upamćen i kao astronom, odnosno matematičar.

Drevni rukopis, koji je sada pretvoren u knjigu, značajan je iz nekoliko razloga. Između ostalog, predstavlja dokaz o postojanju viševekovne fascinacije nebesima. Jedan je od tragova zlatnog doba razvoja muslimanske nauke i pokazatelja starosti tradicije astronomije u arapskom svetu.

Susret vrhunske umetnosti i nauke

Knjigu smatraju remek-delom centralnoazijske umetnosti: u njoj se nalaze sedamdeset i četiri tehnički prefinjene, fascinantne minijature, na kojima su prikazana sazvežđa. Predstavlja i početak ekspanzije u izradi ilustrovanih rukopisa i jedan je od najstarijih sačuvanih traktata te vrste. U rukopisu se nalaze minijaturne ilustracije sultana u obliku sazvežđa Cefej.
Pored umetničke, knjiga ima i izuzetnu naučnu vrednost. Delo, u kome je prikazano 48 sazvežđa poznatih pod imenom statične zvezde, zasnovano je na znanju o zvezdama koje su preneli Grci, ali koje, prvi put, uključuje i principe koje je definisala drevna arapska astronomija.

Pre Abd al-Rahmana al-Sufija prvi su zvezdano nebo pokušali da opišu stari Grci. Konkretno je to pokušao da uradi Ptolemej (100–160), antički filozof, matematičar i astronom iz Aleksandrije. Njegov rad u oblasti astronomije ostaće neprevaziđen sve do ranog modernog doba. Njegovo najznačajnije delo je „Almagest“, sistematizovani priručnik iz matematičke astronomije, koji je vekovima, sve do pojave Abd al-Rahmana al-Sufija, predstavljao osnovni priručnik u ovoj oblasti.
 

 
Doprinos Abd al-Rahmana al-Sufija astronomiji

Al-Sufi je svoje delo o statičnim zvezdama utemeljio na Ptolemejevom „Almagestu“, ali je izvršio različite ispravke i dopunio ga na osnovu sopstvenih empirijskih ispitivanja. Imena zvezda onako kako iz navodi Ptolemej uporedio je i upario sa imenima zvezda kako su ostala zabeležena u arapskoj literaturi.

U svojim zapažanjima Al-Sufi je izneo najranija poznate opise i ilustracije galaksije Andromeda i prvi pomenuo Veliki Magelanov oblak. U pitanju su prve galaksije mimo Mlečnog puta koje su posmatrane sa Zemlje.

U ovoj knjizi mitološke figure koje predstavljaju sazvežđa prikazane su onako kako se vide na noćnom nebu, ali i onako kako se vide iz svemira. Zahvaljujući tome, njegovo delo je vekovima služilo kao značajan priručnik o zvezdama, kako u muslimanskom, tako i u hrišćanskom svetu.

Astronomija kao deo kulturnog nasleđa Uzbekistana

Originalni rukopis knjige „Slike statičnih zvezda“ nije sačuvan, ali je, zahvaljujući muslimanskoj tradiciji čuvanja rukopisa, delo Al-Sufija ostalo preživelo u kasnije nastalim prepisima.

Savremene fototipske verzije izložene u okviru „Kulturnog nasleđa Uzbekistana u svetskim zbirkama“ nastale su kao rezultat nastojanja Uzbekistana da unapredi naučne tehnologije u očuvanju istorijskih izložbi i rukopisa.

Desetina drugih knjiga posvećenih uzbekistanskim delima već je objavljeno u sklopu ove inicijative. U toku je i digitalizacija i objavljivanje fototipskih kopija izuzetnih dela sačuvanih u bibliotekama širom sveta.

Predstavnici UNESCO pohvalili su Uzbekistan zbog inicijative očuvanja bogatog istorijskog i kulturnog nasleđa zemlje. Renato Ramirez, zamenik generalnog direktora za pitanja kulture UNESCO, naveo je da je Uzbekistan, u ovom smislu, „primer za mnoge druge zemlje. Istraživanje je ne samo način prenošenja akademskih saznanja već i prenošenja znanja našoj deci i novim generacijama.“

Izvor: euronews.com
Prevod: Milan Radovanović